ΤΟΠΟΙ ΟΠΟΥ ΕΖΗΣΕ Ο ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ | Διεθνής Εταιρεία Φίλων Νίκου Καζαντζάκη

Σίφνος, Ιερά Μονή Παναγίας Βουνού, Ιούλιος 1915

Επιστολή του Καζαντζάκη από το μοναστήρι

Βερολίνο, 1983: Η Ελένη Καζαντζάκη και η Μελίνα Μερκούρη στο σπίτι
όπου έμεινε ο Καζαντζάκης απο το 1920 μέχρι το 1923

Αντίπολις: Σ’αυτό το σπίτι (“το κουκούλι”) έμεινε ο Καζαντζάκης από το 1954 μέχρι το 1957

Αντίπολις, 7 Οκτωβρίου 1989: εγκαίνια
της μικρής πλατείας Νίκος Καζαντζάκης (κοντά στο σπίτι του)

ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΩΛΗΣΗ ΤΗΣ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑΣ ΚΑΤΟΙΚΙΑΣ ΤΟΥ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΜΠ
(Γαλλία, νομός Alpes-Maritimes)

Το Μάιο του 1948, ο Νίκος Καζαντζάκης παραιτείται από την ΟΥΝΕΣΚΟ και εγκαθίσταται στην Αντίμπ, μια πόλη που ιδρύθηκε από τους αρχαίους Ίωνες και που του θύμιζε με το κλίμα της το νησί όπου είχε γεννηθεί.Στην αρχή κατοικεί σε σπίτια που ενοικιάζει, στη Βίλα Ρόζα (από το Μάιο του 1948 έως τον Απρίλιο του 1949) και στη Βίλα Μανωλίτα (από τον Απρίλιο του 1949 έως τον Ιούνιο του 1954). Σ’ αυτά τα σπίτια έγραψε τις τραγωδίες Σόδομα και Γόμορα, Κούρος και Χριστόφορος Κολόμβος, καθώς και τα μυθιστορήματά του Ο Χριστός ξανασταυρώνεται, Καπετάν Μιχάλης, Ο τελευταίος πειρασμός, Ο Φτωχούλης του Θεού και Οι αδερφοφάδες. Ακολούθως, τον Ιούνιο του 1954, αγοράζει ένα μικρό σπίτι (που το ονομάζει «Κουκούλι») στην παλιά πόλη της Antibes, οδός Bas Castelet 8. Εκεί θα τελειώσει τη συγγραφή της Αναφοράς στον Γκρέκο, που είχε αρχίσει να γράφει το 1955, κατά τη διαμονή του στο Tessin της Ελβετίας. Θα μείνει στο «Κουκούλι» έως τον Ιούνιο 1957, οπότε αναχωρεί για την Άπω Ανατολή. Δε θα ξαναγυρίσει πια. Έφυγε από τη ζωή στις 26 Οκτωβρίου 1957, στην πανεπιστημιακή κλινική του Freiburg im Breisgau, στη Γερμανία.

Το 1963, η Ελένη Καζαντζάκη πούλησε αυτό το τελευταίο σπίτι και εγκαταστάθηκε στη Γενεύη. Το σπίτι άλλαξε έκτοτε πολλές φορές ιδιοκτήτες. Ο τελευταίος ιδιοκτήτης το πωλεί σήμερα έναντι του ποσού των 540.000 ευρώ.

Αυτή η πώληση έχει προκαλέσει ζωηρό ενδιαφέρον στην Ελλάδα. Έγιναν πολλές προτάσεις. Μία πρόταση ήταν να αγοραστεί το σπίτι από το Ελληνικό Κράτος (το Υπουργείο Οικονομικών έχει ήδη απαντήσει αρνητικά). Προτάθηκε επίσης να συνεισφέρουν στην αγορά του σπιτιού τράπεζες, ιδρύματα και ιδιώτες, ώστε να περιέλθει σε ελληνικά χέρια. Για να δώσουν λύση σ’ αυτό το ζήτημα, το Μουσείο Νίκου Καζαντζάκη, οι Εκδόσεις Καζαντζάκη, ο Δήμος Ηρακλείου και η Διεθνής Εταιρεία Φίλων Νίκου Καζαντζάκη (ΔΕΦΝΚ) ήλθαν σε συνεννόηση μεταξύ τους. Συμφώνησαν να μελετήσουν την κατάσταση από πιο κοντά. Πρότειναν, λοιπόν, στο Γενικό Πρόξενο της Ελλάδος στη Μασσαλία, κ. Στυλιανό Γαβριήλ, καθώς και στον Πρόεδρο της ΔΕΦΝΚ, κ. Γιώργο Στασινάκη, να μεταβούν στην Αντίμπ και να συζητήσουν με τις δημοτικές αρχές και τον υπεύθυνο του μεσιτικού γραφείου.

Έτσι, στις 15 Νοεμβρίου 2014, οι ανωτέρω συναντήθηκαν με το Δήμαρχο της Αντίμπ, κ. Jean Leonetti (τέως Υπουργό επί των ευρωπαϊκών υποθέσεων και νυν βουλευτή των Alpes-Maritimes), καθώς και με το Γενικό Γραμματέα του Δήμου, κ. Stéphane Pintre.

Η υποδοχή ήταν θερμή. Ο κ. Leonetti είναι φιλέλληνας και έχει πλήρη γνώση του φακέλου «Καζαντζάκης», δεδομένου ότι, πριν εκλεγεί Δήμαρχος, υπήρξε Αντιδήμαρχος, με την ειδική αρμοδιότητα του Πολιτισμού για την πόλη της Αντίμπ.

Ύστερα από εμπεριστατωμένη συζήτηση, συμφωνήθηκαν τα εξής:

1. Το σπίτι δεν κινδυνεύει από οποιουδήποτε είδους παρέμβαση καθώς βρίσκεται σε προστατευόμενη πολεοδομικά ζώνη.

2. Θα τοποθετηθεί αναμνηστική πλάκα στην πρόσοψη που θα θυμίζει ότι ο Νίκος Καζαντζάκης και η σύζυγός του Ελένη είχαν κατοικήσει εκεί.

3. Μπορεί να υπογραφεί, με την έγκριση των δημοτικών συμβουλίων των δύο πόλεων, «Σύμφωνο φιλίας» μεταξύ του Δήμου Ηρακλείου και του Δήμου της Αντίμπ. Η συμφωνία αυτή θα προβλέπει συνεργασία σε οικονομικό, πολιτιστικό και τουριστικό επίπεδο.

4. Η τοποθέτηση της πλάκας, καθώς και η υπογραφή του «Συμφώνου φιλίας», προβλέπεται να πραγματοποιηθούν τον Ιούνιο 2015.

Ως προς την πώληση του σπιτιού, η απόφαση ανήκει στον πωλητή και τον αγοραστή (όποια κι αν είναι η εθνικότητά του). Σε κάθε περίπτωση, δεν είναι δυνατόν να εγκατασταθεί «Μουσείο Νίκου Καζαντζάκη», διότι η γαλλική νομοθεσία θέτει δρακόντειους όρους για τα ιδρύματα που υποδέχονται κοινό (κυρίως για λόγους ασφαλείας).

Το μεσιτικό γραφείο μας πληροφόρησε ότι όποιος επιθυμεί να αγοράσει το σπίτι μπορεί να απευθυνθεί κατευθείαν ηλεκτρονικά σ’ αυτό το γραφείο, στα γαλλικά ή στα αγγλικά: contact@carole-eliane-properties.com.

Διαπιστώθηκε, πάντως, ότι το εσωτερικό του σπιτιού έχει τροποποιηθεί ριζικά από τους διαδοχικούς ιδιοκτήτες. Τίποτα δε θυμίζει πια το σπίτι όπως το είχαν διαρρυθμίσει ο Νίκος και η Ελένη Καζαντζάκη.

Αίγινα: 18 Σεπτεμβρίου 2004
Τοποθέτηση μιας αναμνηστικής πλάκας
στο σπίτι που έμεινε ο Ν. Καζαντζάκης

Νάξος: 9 Μαΐου 2004
Τοποθέτηση μιας αναμνηστικής πλάκας στη
Γαλλική σχολή όπου σπούδασε ο Καζαντζάκηςστο σπίτι που έμενε ο Καζαντζάκης

Παρίσι, 10 Οκτωβρίου 2007:
Σ’αυτό το σπίτι έμεινε ο Καζαντζάκης
από το 1907 μέχρι το 1909

Μπέκοβο, Μόσχα, 1928
Σ’αυτό το σπίτι έμειναν
ο Νίκος Καζαντζάκης και ο Panaït Istrati

Gottesgab, Τσεχοσλοβακία.
Σ’αυτό το σπίτι έμεινε ο Καζαντζάκης, 1932
Στη φωτογραφία μαζί με τον Παντελή Πρεβελάκη

Ανακοίνωση της ΑΧΕΠΑ Βιέννης- Νικόλαος Δούμπας (AHEPA Wien – Nikolaus Dumba)Ο Νίκος Καζαντζάκης στην πόλη μας – μια πρωτοβουλία της ΑΧΕΠΑ Βιέννης Νικόλαος Δούμπας: Ο πολυσχιδής συγγραφέας και σπουδαίος διανοητής Νίκος Καζαντζάκης επισκέφτηκε το Μάιο του 1922 τη Βιέννη. Παραμένει εκεί το καλοκαίρι, αφοσιωμένος στη συγγραφή αλλά κι ερχόμενος σε επαφή με το έργο του Σίγκμουντ Φρόυντ. Εκείνο το καλοκαίρι στη Βιέννη θα ξεκινήσει και με τη συγγραφή της «Ασκητικής», του πλέον φιλοσοφικού έργου του. Ο Αντώνιος Κολιάδης, Έλληνας διπλωμάτης, ο οποίος υπηρετεί σήμερα στη Μόνιμη Αντιπροσωπεία της Ελλάδας στον Οργανισμό για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη, μελετώντας, ως φοιτητής στο Πανεπιστήμιο της Βιέννης, το έργο του κορυφαίου συγγραφέα, επεσήμανε την αναγκαιότητα να αναδειχθεί η κατοικία που φιλοξένησε τότε το Νίκο Καζαντζάκη και ευαισθητοποίησε προς αυτή την κατεύθυνση την ΑΧΕΠΑ Βιέννης. Εμείς από την πλευρά μας, διεκπεραιώνοντας επιτυχώς μια σειρά γραφειοκρατικών, τεχνικών και οικονομικών θεμάτων, καταφέραμε να τοποθετήσουμε μαρμάρινη πλάκα αφιερωμένη στο Νίκο Καζαντζάκη, η οποία από τις 30 Νοεμβρίου 2023 κοσμεί την είσοδο του οικήματος σε μια από τις πιο πολυσύχναστες οδούς της πόλης, στην Alserstrasse 26. H ΑΧΕΠΑ Βιέννης αφήνει πλέον το αποτύπωμα της γνωστής φράσης του Καζαντζάκη από την «Ασκητική», η οποία, ως γνωστόν, είναι χαραγμένη στον τάφο του συγγραφέα στην Κρήτη – “Δεν ελπίζω τίποτε, δεν φοβάμαι τίποτε, είμαι ελεύθερος” – και στην πρωτεύουσα της Αυστρίας!

ΤΟΠΟΙ ΔΙΑΜΟΝΗΣ ΤΟΥ ΝΙΚΟΥ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗ

Σ’ αυτή την στήλη παρουσιάζουμε τους τόπους όπου έζησε ο Νίκος Καζαντζάκης.Ύστερα από 97 χρόνια
το Λουγκάνο (Ελβετία) τίμησε τον Νίκο Καζαντζάκη

Το 1918, μετά την αποτυχία της εκμετάλλευσης, μαζί με τον περίφημο Ζορμπά, του λιγνιτωρυχείου στην Πραστοβά (Μεσσηνιακή Μάνη), ο Νίκος Καζαντζάκης φτάνει στην Ελβετία. Θα επισκεφτεί, συντροφιά με τη φιλόσοφο Έλλη Λαμπρίδη, πολλές πόλεις και χωριά της γερμανόφωνης και ιταλόφωνης περιοχής.Στις 11 Μαρτίου 1918, φτάνουν στην Γκάντρια, μικρό γραφικό χωριό κοντά στο Λουγκάνο.Ο Καζαντζάκης γράφει στο σημειωματάριό του:Εξαίσια μέρα… φτάσαμε στο Hôtel Seehof στην Gandria, η καρδιά μας σκίρτησε. Είπαμε εδώ θα γίνουμε ευτυχείς.

Θα μείνουν εκεί δέκα ημέρες.Ύστερα από 97 χρόνια, σε ανάμνηση αυτής της διαμονής, η Διεθνής Εταιρεία Φίλων Νίκου Καζαντζάκη (ΔΕΦΝΚ), η Ελληνική Κοινότητα του καντονίου του Τιτσίνο και το Επίτιμο Ελληνικό Προξενείο του Λουγκάνο εντοίχισαν, στις 14 Ιουνίου 2015 στην πρόσοψη αυτού του ξενοδοχείου, κεραμική πλάκα με τα ελληνικά χρώματα, έργο του καλλιτέχνη Luigi Costa.

Συμμετείχαν στην εκδήλωση πολλοί Έλληνες και φιλέλληνες, ελβετοί και γάλλοι.Απηύθυναν χαιρετισμό:- Ο κ. Χαράλαμπος Μάνεσης, Πρέσβης της Ελλάδος στη Βέρνη- Η κα Giovanna Mazzoni, Αντιδήμαρχος του Λουγκάνο, αρμόδια για τον Πολιτισμό- Ο κ. Γιώργος Στασινάκης, Πρόεδρος της ΔΕΦΝΚ, Πρεσβευτής Ελληνισμού- Ο κ. Αλέξανδρος Παπαδάτος, Επίτιμος Πρόξενος της Ελλάδος στο Λουγκάνο- Ο καθηγητής Benedito Gemelli, υπεύθυνος στο Τιτσίνο του Συλλόγου Κλασικής Παιδείας- Ο κ. Roberto Genazzini, συγγραφέας (έγραψε για τον Καζαντζάκη σε ανάμνηση της διαμονής του στην Γκάντρια ένα ποίημα στην τοπική διάλεκτο και το διάβασε στην εκδήλωση).

Υπενθυμίζουμε ότι ο Νίκος και η Ελένη Καζαντζάκη διέμειναν το 1955 σε αναρρωτήριο στο Καντεμάριο (κοντά στο Λουγκάνο), όπου εντοιχίστηκε αναμνηστική πλάκα στις 28 Ιουνίου 2014.Το Τιτσίνο εγκαινιάζει έτσι στενούς δεσμούς με το μεγάλο Κρητικό. Θα συνεχίσει να τον τιμά με τη διοργάνωση, το 2017, σημαντικών εκδηλώσεων στο πλαίσιο του εορτασμού της 60ής επετείου από το θάνατό του.Τέλος, στις 27 Νοεμβρίου 2015, η Ελληνική Κοινότητα Ζυρίχης, η Ελληνική Πρεσβεία στη Βέρνη και η ΔΕΦΝΚ εντοίχισαν αναμνηστική πλάκα στη Ζυρίχη, στην πρόσοψη του κτιρίου που στέγαζε το 1918 το Προξενείο της Ελλάδος και όπου διέμεινε επανειλημμένα ο Νίκος Καζαντζάκης.

Παρευρέθηκαν: ο δραστήριος Πρέσβης της Ελλάδος στη Βέρνη Χάρης Μάνεσης, η Πρόεδρος της Ελληνικής Κοινότητας Ιζόλδη Καμμένου μαζί με μέλη της Κοινότητας, ο Πρόεδρος της ΔΕΦΝΚ Γεώργιος Στασινάκης, η Πρόεδρος του Ελβετικού Τμήματος της ΔΕΦΝΚ Rozmi Pahlish, ο Πρόεδρος του Ελληνικού Τμήματος της ΔΕΦΝΚ Νίκος Μαθιουδάκης, ο Πρόεδρος του Συλλόγου Κρητών Ζυρίχης, ο επίτιμος Πρόξενος της Ελλάδος στη Ζυρίχη, εκπρόσωπος του Δήμου Ζυρίχης, ο Πατήρ Ιγνάτιος και πολλοί Ελβετοί και Έλληνες πολίτες.

• Ζυρίχη, 29 Απριλίου 2017. Απότιση φόρου τιμής στον Νίκο Καζαντζάκη εκεί που στεγαζόταν το ελληνικό προξενείο. Παρεβρέθηκαν η Πρέσβης της Ελλάδος στη Βέρνη, Χαρά Σκολαρίκου και μέλη της ΔΕΦΝΚ από τη Γενεύη και τη Ζυρίχη.

• Γαλλία, Antibes-Juan-les-Pins, 2015. Τους τελευταίους μήνες έγινε πολύς θόρυβος στην Ελλάδα για την πώληση της τελευταίας κατοικίας του Νίκου στην Αντίμπ, οδός Bas-Castelet. Ορισμένοι δημοσιογράφοι και πολιτικοί ζήτησαν από το ελληνικό κράτος να αγοράσει αυτό το σπίτι, που πωλείται στην τιμή των 400.000 ευρώ, για να ιδρυθεί Μουσείο, διότι, όπως ισχυρίζονται, ο Καζαντζάκης έγραψε εκεί το Ζορμπά και τα άλλα του μυθιστορήματα! Αντιδράσαμε σ’ αυτούς τους ισχυρισμούς, δεδομένου ότι ο Δήμος της Αντίμπ είχε ήδη αρνηθεί από το 2011 την ίδρυση του Μουσείου για λόγους ασφαλείας. Υπενθυμίσαμε, επιπλέον, ότι ο Καζαντζάκης είχε γράψει το Ζορμπά στην Αίγινα κατά τη διάρκεια της ναζιστικής κατοχής, ενώ τα άλλα του μυθιστορήματα τα είχε γράψει σε προηγούμενες κατοικίες του στην Αντίμπ. Εξάλλου, οι μεταβολές στο εσωτερικό του σπιτιού ήταν πάρα πολλές. Τίποτα δε θύμιζε πια το σπίτι όπου έμεναν ο Νίκος και η Ελένη από το 1954 έως το 1957. Έτσι, η ΔΕΦΝΚ, μαζί με το Δήμο Ηρακλείου, το Μουσείο Καζαντζάκη και τις Εκδόσεις Καζαντζάκη, ζήτησαν από το Γενικό Πρόξενο της Ελλάδος στη Μασσαλία Στυλιανό Γαβριήλ και από τον Πρόεδρο της Συντονιστικής Επιτροπής της ΔΕΦΝΚ Γεώργιο Στασινάκη να συναντηθούν με το βουλευτή-δήμαρχο της Αντίμπ Jean Leonetti για να ξεκαθαρίσει η κατάσταση. Η συνάντηση αυτή πραγματοποιήθηκε στις 15 Νοεμβρίου μέσα σε θερμή ατμόσφαιρα. Συμφωνήθηκε να εντοιχιστεί αναμνηστική πλάκα στην πρόσοψη της τελευταίας κατοικίας του Νίκου και της Ελένης και να υπογραφεί σύμφωνο φιλίας μεταξύ των Δήμων της Αντίμπ και του Ηρακλείου.

Αντίπολις: Σ’αυτό το σπίτι (“το κουκούλι”) έμεινε
ο Καζαντζάκης από το 1954 μέχρι το 1957• Αντίμπ, 21 Ιανουαρίου 2017. Ως γνωστόν ο Νίκος Καζαντζάκης διέμενε μαζί με την σύζυγό του Ελένη σ’αυτή την πόλη (την παλιά Αντίπολη που έχτισαν οι Ίωνες) από το 1948 μέχρι το 1957. 60 χρόνια μετά τον θάνατό του, η Αντίμπ δεν τον ξέχασε. Έτσι πολλοί θαυμαστές του από την Αντίμπ, τη Νίκαια, τη Μασσαλία, το Αβινιόν και το Μιλάνο, του απότισαν φόρο τιμής στη “Μικρή Πλατεία Νίκος Καζαντζάκης” που βρίσκεται κοντά στην τελευταία του κατοικία. Η Simone Torres – Forêt Dodelin, αντιδήμαρχος πολιτισμού που εκπροσωπούσε τον Jean Leonetti, δήμαρχο, η Yvette Renoux – Herbert, πρώην συνεργάτιδα του Καζαντζάκη στην Ουνέσκο και ο Γιώργος Στασινάκης υπενθύμισαν την ικανοποίηση του συγγραφέα και ποιητή από τη διαμονή του σ’αυτή την πόλη, το κλίμα της οποίας του θύμιζε την Κρήτη, τα έργα που έγραψε εκεί και που τον έκαναν παγκοσμίως γνωστό: Ο Χριστός ξανασταυρώνεται, Οι αδερφοφάδες, Ο Καπετάν Μιχάλης, Ο φτωχούλης του Θεού, Ο τελευταίος πειρασμός, Κούρος, Χριστόφορος Κολόμβος, Αναφορά στον Γκρέκο. Υπενθύμισαν επίσης τις πολλαπλές του συναντήσεις με συγγραφείς, ποιητές, μεταφραστές, μουσικούς, καλλιτέχνες, δημοσιογράφους, από πολλές χώρες. Ο Δήμος της Αντίμπ και η ΔΕΦΝΚ κατέθεσαν στεφάνια. Την εκδήλωση έθεσε υπό την αιγίδα της η Ελληνική Πρεσβεία στη Γαλλία.

Το τελευταίο σπίτι του Νίκου Καζαντζάκη στην Αντίμπ αναμορφώνεταιΟ σημερινός ιδιοκτήτης του σπιτιού του Καζαντζάκη στην Αντίμπ (Γαλλία) πληροφόρησε τη Διεθνή Εταιρεία Φίλων Νίκου Καζαντζάκη ότι αναμόρφωσε το σπίτι, κρέμασε στους τοίχους φωτογραφίες του ζεύγους Καζαντζάκη και το νοίκιασε. Του έδωσε επίσης το όνομα «Κουκούλι», όπως το αποκαλούσε ο ίδιος ο Καζαντζάκης.Η ΔΕΦΝΚ πρότεινε στον ιδιοκτήτη να εντοιχίσει στην πρόσοψη αναμνηστική πλάκα για την παραμονή του Νίκου και της Ελένης Καζαντζάκη από το 1948 έως το 1957. Δέχτηκε την πρότασή μας. Προγραμματίζουμε σχετική εκδήλωση εκεί την Άνοιξη του 2019.

• Γερμανία, Βερολίνο. Ο Νίκος Καζαντζάκης διέμεινε στο Βερολίνο μεταξύ 1920 και 1923. Σ’ αυτή την πόλη ολοκλήρωσε τη γραφή της Ασκητικής. Η Ελένη Καζαντζάκη και η Μελίνα Μερκούρη απέθεσαν το 1983 αναμνηστική πλάκα στην πρόσοψη του σπιτιού όπου διέμεινε.

Η Dr. Ευανθία Τσίγκανα, Πρόεδρος του Γερμανικού Τμήματος της ΔΕΦΝΚ, στο Βερολίνο στις 22 Φεβρουαρίου 2015